2010

Program Wydziału Zdrowia Urzędu Miejskiego we Wrocławiu działa już od 15 lat i nadal jest poważnym uzupełnieniem oferty wczesnej diagnostyki nowotworów piersi w naszym mieście. Obserwacje ostatnich lat pokazują, że oprócz kobiet, których nowotwory zostają wykryte we wczesnym stadium rozwoju, ciągle jest grupa kobiet zgłaszających się w zaawansowanym stadium choroby. Jaka jest przyczyna tego stanu? Co powoduje, że w czasach tak powszechnego dostępu do informacji, jaką zapewnia Internet kobiety dobrowolnie rezygnują z możliwości wczesnego wykrywania i wyleczenia? Dlaczego często są to kobiety z wyższym wykształceniem, pracujące na ważnych stanowiskach?

Odpowiedź zapewne jest złożona. To na pewno nadal strach przed samą nazwą choroby- nowotwór, rak. To także strach przed leczeniem, a szczególnie obawa przed utratą piersi i chemioterapią, z którą wiąże się utrata włosów. I kolejny strach przed utratą akceptacji w rodzinie i środowisku pracy. Nasz Program ma na celu edukację wszystkich Wrocławianek w zakresie profilaktyki i podstawowych informacji na temat choroba piersi. Nauka samobadania prowadzona przez 15 lat naszej wspólnej pracy to nie tylko sposób na wykrywanie choroby ( niektórzy twierdzą nawet, ze nie jest to dobry sposób). Jest to przede wszystkim metoda podtrzymywania wśród mieszkanek Wrocławia gotowości do zmierzenia się z tym wyzwaniem, jakie może stanowić wykryty nowotwór. Kobiety dzięki umiejętności samobadania, często zanim zbada je lekarz, wiedzą, że są chore. Nasz Program uczy przede wszystkim tego, co z taką wiedzą należy zrobić.

Zmiany w stopniach zaawansowania wykrywanych nowotworów w OSDCHP na przestrzeni 15 lat oraz trendy.

Łącznie wykryto 800 raków piersi w ciągu 15 lat działalności Programu. Jeden z nich okazał się przerzutem do sutka z innego narządu ( nerka). W 2010 r. wykryto też 1 guz, który okazał się mięsakiem tego narządu. Przedstawiony powyżej wykres pokazuje tendencje zmian w zaawansowaniu wykrywanych nowotworów. Utrzymuje się trend wzrostowy w zakresie nowotworów I stopnia, trend spadkowy w zakresie nowotworów II stopnia zaawansowania klinicznego w tym roku uległ zatrzymaniu. Natomiast zmniejszyła się liczba kobiet w III stopniu zaawansowania. Charakter Programu "Samobadanie Piersi" wyklucza raczej sytuację, w której liczba kobiet w I stopniu zaawansowania przewyższy tą w II stopniu. Średnia wieku kobiet w 2010 wyniosła 59,8 lata. Najmłodsza kobieta miała 23 lata, a najstarsza 88. Na przestrzeni wszystkich lat działalności ośrodka średnia wieku wykazuje nieznaczne wahania w przedziale 50- 60 lat, co jest zgodne z danymi epidemiologicznymi.

Wśród kobiet z wykrytymi nowotworami aż 34 ( 52%) nie mieściły się w przedziale wiekowym upoważniającym do uczestnictwa w Narodowym Programie Badań Przesiewowych! Taka tendencja, wystąpiła już w ubiegłym roku, a teraz znacznie się utrwaliła. W następnych latach w Naszym Programie większość kobiet z wykrytymi rakami będzie w przedziałach wiekowych do 50 i powyżej 70 roku życia. Potwierdza to jego ważną rolę jako uzupełnienia oferty profilaktyki we Wrocławiu Ocena stopnia zaawansowania wykazała, że odsetek kobiet w I stopniu w 2008 wyniósł 29,1%. Jest to wynik nieco lepszy jak w 2009 roku, choć wahania w tym zakresie są niewielkie. Utrzymuje się w dalszym ciągu dość duża liczba kobiet zgłaszających się z zaawansowanymi nowotworami w III stopniu, ale wbrew moim obawom nie wzrasta ona od ubiegłego roku. Są to najczęściej kobiety starsze, powyżej 70 r. życia, które nie biorą już udziału w Programie Narodowym, kobiety, które nigdy nie korzystały z żadnych badań oraz kobiety młode, które jeszcze nie rozpoczęły badań i niespodziewanie dla nich zachorowały. Można natomiast liczyć na wykrywanie wczesnych postaci nowotworu u kobiet w przedziale wiekowym 30-50. Biorąc pod uwagę ogólną ilość raków piersi występujących w tym czasie na terenie naszego miasta Program Samobadania jest nadal skutecznym narzędziem diagnostycznym.

Kobiety poddane leczeniu operacyjnemu w 30% przypadków miały wykonane leczenie oszczędzające. Odsetek ten jest niższy niż w 2009 roku.

W ciągu 2008 roku, trzynastego roku działalności programu Samobadanie Piersi do Ośrodka Szybkiej Diagnostyki Chorób Piersi (OSDCHP) zgłosiło się po raz pierwszy 1759 kobiet. Łącznie udzielono 7470 konsultacji lekarskich.

Ilość raków piersi wykrytych w 2008r wzrosła, mimo zmniejszenia się ilości kobiet przyjętych pierwszy raz do programu. Biorąc pod uwagę obecność Programu badania przesiewowego we Wrocławiu skuteczność naszego ośrodka pozostaje bardzo duża.. Uzyskano kompletne dane pooperacyjne o 72 kobietach. Należy też zwrócić uwagę, że 15 kobiet zostało skierowanych do stereotaktycznej biopsji mammotomicznej (SBM) z powodu mikrozwapnień. Tak więc i z tej grupy część kobiet będzie miała w ostateczności rozpoznany nowotwór piersi. Ilość nowotworów wykrytych w I stopniu zaawansowania klinicznego zwiększyła się i wynosi 33%. Trend ten utrzymuje się od kilku lat. W związku z tym można być przekonanym, że jest to efekt między innymi skuteczności edukacyjnej części naszego programu samobadania piersi. Mimo tego nie należy się jednak spodziewać radykalnych zmian w kierunku wczesnych wykryć ze względu na znaczny ubytek kobiet w wieku 50-69 lat objętych Narodowym Badaniem Przesiewowym. Badanie to wychwytuje najwcześniejsze stadia zaawansowania, w najliczniej chorującej grupie populacji kobiet. Zapewne też część kobiet z wczesnymi rakami gruczołu piersiowego jest leczona poza szpitalami, z których mam dostępne dane.

W ciągu 13 lat działalności udzielono łącznie 58195 porad.

Łącznie wykryto 660 raków piersi. Przedstawiony powyżej wykres pokazuje tendencje zmian w zaawansowaniu wykrywanych nowotworów. Utrzymuje się trend wzrostowy w zakresie nowotworów I stopnia, trend spadkowy w zakresie nowotworów II stopnia zaawansowania klinicznego. Charakter Programu "Samobadanie Piersi" wyklucza raczej sytuację w której liczba kobiet w I stopniu zaawansowania przewyższy tą w II stopniu. Średnia wieku kobiet z nowotworem piersi wyniosła 59,8 lata. Najmłodsza kobieta miała 23 lat, a najstarsza 86. Na przestrzeni wszystkich lat działalności ośrodka średnia wieku wykazuje nieznaczne wahania w przedziale 50- 60 lat co jest zgodne z danymi epidemiologicznymi.

W 2008 r średnia wieku wyniosła 61,4 lata. Wśród kobiet z wykrytymi nowotworami aż 34 ( 45%) nie mieściły się w przedziale wiekowym upoważniającym do uczestnictwa w Narodowym Programie Badań Przesiewowych! Taka tendencja nasili się jeszcze w następnych latach. Zjawisko takie zostało przewidziane we wnioskach raportu 2007 r i potwierdziło się. Utrzymuje się w dalszym ciągu dość duża liczba kobiet zgłaszających się z zaawansowanymi nowotworami w III stopniu i może ona niestety wzrastać w następnych latach. Będą to najczęściej kobiety starsze, powyżej 70 r. życia, które nie biorą już udziału w Programie Narodowym, kobiety, które nigdy nie korzystały z żadnych badań oraz kobiety młode, które jeszcze nie rozpoczęły badań i niespodziewanie dla nich zachorowały. Można natomiast liczyć na wykrywanie wczesnych postaci nowotworu u kobiet w przedziale wiekowym 30-50.

Program Samobadania Piersi jest nadal skutecznym narzędziem diagnostycznym. Co 5 nowotwór piersi we Wrocławiu został wykryty w Naszym Programie.

Kobiety poddane leczeniu operacyjnemu w 40% przypadków miały wykonane leczenie oszczędzające. Taki odsetek nadal jeszcze nie jest osiągany w większości ośrodków w kraju.

W 2006 roku, jedenastym roku działalności programu Samobadanie Piersi do Ośrodka Szybkiej Diagnostyki Schorzeń sutka zgłosiło się po raz pierwszy 2159 kobiet. Ogólna ilość kobiet zgłaszających się do Ośrodka wykazuje w ciągu ostatnich lat tylko niewielkie wahania.

W całej Polsce realizowany jest obecnie Narodowy Program Wczesnego Wykrywania Nowotworów Piersi. Dotyczy on kobiet w przedziale wiekowym 50-69 roku życia. Nasz Program również włącza się w te działania. Jednak dzięki innym źródłom finansowania pochodzącym z kasy miejskiej możemy poszerzyć ofertę regularnych badań mammograficznych dla kobiet od 45 roku życia i do 75 roku życia. Oferta ta jest szczególnie ważna dla kobiet starszych, które często czują się odsunięte na boczny tor. W związku z ogólnym wydłużeniem życia takie pozostawienie starszych kobiet bez profilaktyki wywiera bardzo niekorzystny efekt psychologiczny.

Wykonujemy nadal szybką diagnostykę ultrasonograficzną i cytologiczną piersi. Najważniejszą jednak funkcją całego programu Samobadanie Piersi jest jego funkcja edukacyjna. Należy pamiętać, że mammografia nie jest metodą doskonałą. Poza tym zdarzają się zachorowania na raka piersi w ciągu 2-letniego okresu między kolejnymi badaniami. Tylko połączenie wszystkich dostępnych metod w tym regularnego samobadania piersi minimalizuje ryzyko przeoczenia choroby!

Ilość raków piersi wykrytych w 2006 r nieznacznie zmniejszyła się, ale biorąc pod uwagę start Programu badania przesiewowego we Wrocławiu i tak pozostaje duża.. Uzyskano kompletne dane pooperacyjne o 80 kobietach. Należy też zwrócić uwagę, że 67 kobiet zostało skierowanych do biopsji mammotomicznej najczęściej z powodu mikrozwapnień. Tak więc i z tej grupy część kobiet będzie miała w ostateczności rozpoznany nowotwór piersi.

Łącznie wykryto 520 raków piersi w ciągu 11 lat działalności Programu.

Ocena stopnia zaawansowania wykazała, że odsetek kobiet w I stopniu w 2006 wyniósł ponad 23,7%. Jest to wynik gorszy niż w roku 2005. Różnica ta najprawdopodobniej wynika ze zmniejszenia się liczby kobiet, które po raz pierwszy zgłosiły się do Naszego Ośrodka. Słusznym powinno okazać się wdrożenie regularnych badań mammograficznych od 45 i po 70 r życia. W tej grupie kobiet powinno wykrywać się wczesne postaci nowotworów pominięte w Narodowym Programie Mammograficznym.

W 2005 r w Ośrodku Szybkiej diagnostyki chorób Piersi udzielono 7817 konsultacji dla uczestniczek programu Samobadanie Piersi.. Wykonano 3692 badania mammograficzne, 2903 badania ultrasonograficzne oraz 409 biopsji aspiracyjnych ze zmian w obrębie gruczołów piersiowych. 216 kobiet skierowano do leczenia operacyjnego.

Wykryto łącznie 93 nowotwory złośliwe gruczołu piersiowego. Stwierdzono, że 31% wykrytych nowotworów było w pierwszym stopniu zaawansowania klinicznego to znaczy, że wielkość guza nie przekraczała 2 cm i nie było powiększonych węzłów chłonnych. Jest to bardzo dobre osiągnięcie diagnostyczne. Należy pamiętać, że stopień zaawansowania przed rozpoczęciem leczenia ściśle wiąże się z szansami na przeżycie choroby. Kobiety w pierwszym stopniu zaawansowania mają prawie 90% szans na długotrwale wyleczenie.

Kobiety z takim rozpoznaniem najczęściej kwalifikują się do leczenia oszczędzającego pierś ( bez amputacji).

Biorąc pod uwagę dane statystyczne dla miasta Wrocławia można stwierdzić, że co czwarty rak gruczołu piersiowego wykryty we Wrocławiu został stwierdzony w naszym ośrodku.

Kobiety, które dotąd miały tylko niewielkie możliwości wyboru są obecnie w różny sposób wzywane na badania mammograficzne wykonywane bezpłatnie. Znaczna liczba kobiet, uczestniczek naszego Programu także korzysta z tych badań nie zawsze zgodnie z zasadami określonymi przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Na konsultacje lekarskie, badanie USG i ewentualne biopsje przychodzą one jednak do Programu. W trakcie 2005 roku zgromadziłem przykłady dokumentacji badań wykonanych w ramach przesiewowych badań finansowanych przez NFZ w innych ośrodkach, niezgodnych z założeniami. Kobiety uczestniczki takich badań otrzymują do ręki wynik badania, często dla nich zupełnie niezrozumiały, często z zaleceniami wykonania dodatkowej diagnostyki, której miejsca, czasu i formy odpłatności nie określa się. U wszystkich tych kobiet w naszym programie diagnostyka została uzupełniona. Ośrodek nasz przejmuje wobec tego jeszcze jedną funkcję- uzupełniania diagnostyki prowadzonej w ramach Narodowego Programu Badań Przesiewowych. Istotą działania Naszego Programu jest świadome współuczestnictwo wyszkolonych przez pielęgniarki kobiet. Wymaga to minimalnego zaangażowania własnej energii w lepsze poznanie swojego ciała i nauczenie się poprawnej techniki samobadania piersi. Większość kobiet uczestniczących w programie dobrze zrozumiała istotę współuczestnictwa w podejmowanych działaniach profilaktycznych. Jednak część kobiet, które nie są jeszcze uczestniczkami Programu chętniej reaguje na otrzymanie wezwania celem wykonania mammografii niż na konieczność przebycia szkolenia w zakresie samobadania piersi przed wykonaniem badania mammograficznego.

2004 Do Ośrodka zgłosiło się pierwszy raz 3076 kobiet. Łącznie udzielono 7517 porad. Wykonano 3793 badania mammograficzne, 2553 badania ultrasonograficzne oraz 439 biopsji aspiracyjnych ze zmian w obrębie gruczołów piersiowych. 162 kobiety skierowano do leczenia operacyjnego.

Wykryto łącznie 81 nowotworów złośliwych gruczołu piersiowego. Stwierdzono, że 46% wykrytych nowotworów było w pierwszym stopniu zaawansowania klinicznego to znaczy, że wielkość guza nie przekraczała 2 cm i nie było powiększonych węzłów chłonnych. Dla przypomnienia informuję, że są wyróżniane cztery stopnie zaawansowania, z których pierwszy to zaawansowanie najmniejsze, a czwarty największe.

Jest to bardzo dobre osiągnięcie diagnostyczne. Należy pamiętać, że stopień zaawansowania przed rozpoczęciem leczenia ściśle wiąże się z szansami na przeżycie choroby. Kobiety w pierwszym stopniu zaawansowania mają prawie 90% szans na długotrwale wyleczenie.

2001 - 2003 Reorganizacja Ośrodka szybkiej Diagnostyki Chorób Piersi. Ośrodek zmienił swoją siedzibę - z Dolnośląskiego Centrum Onkologii do Przychodni MSWiA przy ulicy Grabiszyńskiej 37 - 39.

We współpracy z NZOZ Medix przeprowadzono badania przesiewowe u grupy 3500 kobiet pomiędzy 50 a 60 rokiem życia wykorzystując środki pozyskane z Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej. W trakcie tego badania wykryto 13 wczesnych nowotworów gruczołu piersiowego.

Przedstawiono działalność Programu na dwóch konferencjach naukowych.

2000 Już 75000 kobiet zostało we Wrocławiu nauczonych poprawnej techniki samobadanie piersi. Wykryto kolejnych 41 nowotworów gruczołu piersiowego.

1998 - 1999 Szybki wzrost zainteresowania Programem wśród wrocławianek. Do punktów nauki samobadania piersi zgłosiło się od początku działalności około 50000 kobiet.
W Ośrodku szybkiej diagnostyki wykryto 55 nowotworów gruczołu piersiowego na 8826 przebadanych kobiet.

Wprowadzono regularne wykonywanie badania mammograficznego u kobiet pomiędzy 50 a 70 r. życia w 2 letnich odstępach.

Przeprowadzono szkolenie praktyczne kolejnej grupy położnych i pielęgniarek. Przedstawiono wyniki działalności Programu na konferencji " Zdrowie po Wrocławsku". Miasta Kalisz i Świdnica rozpoczęły programy wzorujące się na wrocławskim.
Program współpracuje z Dolnośląską Genetyczną Poradnią Onkologiczną w celu wykrywania kobiet zagrożonych wystąpieniem genetycznie uwarunkowanych nowotworów.

1997 koniec drugiego roku działalności. Wykryto 26 nowotworów gruczołu piersiowego na 2635 przebadanych kobiet.

Grudzień 1996 koniec pierwszego roku działalności programu. Wykryto 18 nowotworów gruczołu piersiowego na 1260 przebadanych kobiet.

Styczeń - grudzień 1996 - dalsze doskonalenie organizacji pracy punktów nauki samobadanie piersi oraz ośrodka szybkiej diagnostyki chorób piersi. Komputeryzacja ośrodka. Szkolenie kolejnej grupy 200 pielęgniarek i położnych z regionu dolnośląskiego.

4.12.1995 - Rozpoczęcie działalności. Pracują pierwsze punkty nauki samobadanie piersi. Pracuje Ośrodek Szybkiej Diagnostyki Chorób Piersi przy Dolnośląskim Centrum Onkologii we Wrocławiu.

czerwiec - grudzień 1995 - inicjatywa Wydziału Zdrowia Urzędu Miejskiego we Wrocławiu, działania organizacyjne, szkolenie grupy 300 położnych i pielęgniarek przyszłych realizatorek Programu Samobadanie Piersi. Powstaje nazwa i logo Programu.